Oto 5 najczęstszych rodzajów uszkodzeń łożysk i ich przyczyny.

1. Złe smarowanie (36% awarii) – Zatarcia i przegrzanie

Niewłaściwe smarowanie to absolutny wróg numer jeden węzłów łożyskowych. Problem ten obejmuje zarówno brak smaru, jak i jego nadmiar, a także użycie niewłaściwego zagęszczacza (co prowadzi do zjawiska "wypocenia" i wycieku oleju bazowego).

Jak rozpoznać uszkodzenie?

• Odbarwienia termiczne: Pierścienie łożyska i kulki przybierają barwę od złoto-żółtej, przez brązową, aż po intensywnie niebieską. Jest to dowód na drastyczny wzrost temperatury (często przekraczający 200°C).

• Stopiony koszyk: Jeśli łożysko posiadało koszyk z poliamidu, jego resztki będą stopione i rozmazane na kulkach.

• Zatarcie: W skrajnych przypadkach metal kulek "nadspawuje" się na bieżnie, całkowicie blokując obrót wału.

Jak zapobiegać? Stosować automatyczne smarownice (np. omawiane wcześniej simalube), rygorystycznie przestrzegać interwałów smarowania i nigdy nie mieszać smarów o różnych bazach (np. litowego z polimocznikowym).

2. Błędy montażowe (16% awarii) – Brinelling i fałszywy Brinelling

Wbijanie łożyska na wał przy pomocy stalowego młotka to niestety wciąż częsty widok na halach produkcyjnych. Przekazywanie siły uderzenia przez elementy toczne niszczy łożysko, zanim w ogóle zacznie ono pracować.

Jak rozpoznać uszkodzenie?

• Prawdziwy Brinelling (Odkształcenia plastyczne): Na bieżniach pierścieni widoczne są wyraźne, błyszczące wgniecenia. Co kluczowe, rozstaw tych wgnieceń idealnie odpowiada odległościom między kulkami lub wałeczkami. Powstają one, gdy podczas montażu wciskamy łożysko na wał, uderzając w pierścień zewnętrzny (lub odwrotnie).

• Fałszywy Brinelling (Fretting): Wygląda podobnie, ale zagłębienia są matowe i często mają rdzawy kolor. Powstaje, gdy łożysko nie obraca się, ale jest poddawane silnym wibracjom (np. podczas transportu maszyny lub przestoju agregatu prądotwórczego w pobliżu pracujących urządzeń). Wibracje "wycierają" film smarny, powodując ścieranie metalu o metal.

Jak zapobiegać? Do montażu używać wyłącznie nagrzewnic indukcyjnych (montaż termiczny) lub specjalnych tulei pobijakowych, które opierają się równocześnie na obu pierścieniach łożyska.

3. Zanieczyszczenia (14% awarii) – Zużycie ścierne i rysy

Dostanie się do wnętrza łożyska drobin piasku, pyłu ze szlifowania lub wody działa na precyzyjnie wypolerowane bieżnie jak pasta polerska lub papier ścierny.

Jak rozpoznać uszkodzenie?

• Matowe bieżnie: Zamiast błyszczeć, tory toczne są całkowicie zmatowione i szare.

• Głębokie zarysowania: Widoczne gołym okiem rysy obwodowe na wałeczkach i bieżniach.

• Wżery korozyjne: Jeśli do łożyska dostała się woda lub kwasy (np. w przemyśle spożywczym podczas mycia maszyn pod ciśnieniem), na bieżniach pojawią się ogniska rdzy i wżery o ciemnym dnie, które generują ogromny hałas podczas pracy.

Jak zapobiegać? Zastosować lepszy system uszczelnień (np. przejść z blaszek 2Z na uszczelki stykowe 2RS), poprawić labirynty w oprawach łożyskowych i dbać o absolutną czystość podczas wymiany łożysk na hali.

4. Zmęczenie materiału i przeciążenia – Pitting (Łuszczenie)

Jeśli łożysko zostało poprawnie zamontowane i nasmarowane, po przepracowaniu milionów cykli ulegnie naturalnemu zużyciu zmęczeniowemu. Zjawisko to występuje jednak przedwcześnie, jeśli wał jest krzywy (brak osiowości) lub naprężono zbyt mocno paski klinowe.

Jak rozpoznać uszkodzenie?

• Pitting (Łuszczenie zmęczeniowe): Z powierzchni bieżni odrywają się łuski metalu, pozostawiając wyrwy i kratery. Początkowo są mikroskopijne, ale z każdym obrotem powiększają się, generując silne wibracje maszyny.

• Niesymetryczny ślad pracy: Jeśli ślad po kulkach na bieżni nie biegnie środkiem, lecz wędruje ukośnie z jednej krawędzi na drugą, oznacza to wygięcie wału lub drastyczny błąd współosiowości opraw.

5. Prądy błądzące – Korozja żłobkowa (Fluting)

To specyficzna, ale coraz częstsza awaria w dobie powszechnego stosowania falowników (przemienników częstotliwości – VFD) do sterowania silnikami elektrycznymi.

Jak rozpoznać uszkodzenie?

• "Tarka do prania" (Fluting): Na bieżniach pojawiają się ciemne, gęsto i równomiernie ułożone poprzeczne prążki, do złudzenia przypominające starą tarkę do prania.

• Spalony smar: Przeskok iskier przez cienki film smarny powoduje mikrowybuchy plazmowe. Topią one stal na bieżni i natychmiast zwęglają (palą) smar, który staje się czarny i gęsty.

Jak zapobiegać? W silnikach zasilanych z falowników po stronie przeciwnapędowej należy bezwzględnie stosować łożyska z izolacją elektryczną (np. z powłoką z tlenku glinu na pierścieniu zewnętrznym, oznaczane jako INSOCOAT / VL0241) lub łożyska hybrydowe z kulkami z ceramiki, które w ogóle nie przewodzą prądu.

Podsumowanie i pomoc techniczna

Zanim wyrzucisz uszkodzone łożysko, umyj je w rozpuszczalniku i dokładnie obejrzyj bieżnie. Prawidłowa identyfikacja problemu to jedyny sposób na to, aby kolejne łożysko nie zepsuło się z tej samej przyczyny po kilku tygodniach.

Twoje łożyska regularnie ulegają zatarciu? Znalazłeś nietypowe ślady na bieżni i nie wiesz, jak je zinterpretować? Wyślij zdjęcia uszkodzeń do naszego działu technicznego. Nasi eksperci pomogą w autopsji i dobiorą podzespoły (np. z luzem C3, w innej klasie uszczelnienia lub z powłoką antykorozyjną), które wyeliminują problem u źródła.